در حالی که نرخ ارز در تالار ارزی با جهشی بیسابقه به مرز ۱۳۲ هزار تومان رسیده است، سخنگوی انجمن صنفی صنعت تایر از توقف تخصیص ارز و تخلیه انبار مواد اولیه کارخانجات خبر داد؛ این بحران ارزی که تولیدکنندگان را به سمت بازار آزاد سوق داده است، نه تنها خطر توقف خطوط تولید را جدی کرده، بلکه پیشبینی جهش ۴۵ تا ۵۰ درصدی قیمت تایر را در هفتههای آتی به یک واقعیت اجتنابناپذیر تبدیل نموده است.
صنعت تایر کشور در زمستان ۱۴۰۴ با یکی از سختترین چالشهای تاریخ خود مواجه شده است. تغییر مبنای ارزی از ۷۰ هزار تومان به ۱۳۲ هزار تومان و عدم تخصیص واقعی ارز در تالارهای مبادلاتی، زنجیره تأمین این کالای استراتژیک را در آستانه فروپاشی قرار داده است.
۱. جهش ارزی و پایان دوران یارانههای تولیدی
مصطفی تنها، سخنگوی انجمن تایر، با اشاره به اختلاف فاحش قیمت ارز تاکید کرد که تولیدکنندگان دیگر قادر به ایفای نقش حمایتی بهجای دولت نیستند. با عبور نرخ ارز از مرز ۱۳۰ هزار تومان، مواد اولیه حیاتی مانند «کربن بلک» و مشتقات پتروشیمی که کاملاً ارزبنیان هستند، با قیمتهای نجومی به دست تولیدکننده میرسند. این تغییر مبنا، به معنای افزایش قیمت تمامشده در تمامی سطوح، از تایر خودروهای سواری تا ماشینآلات سنگین است.
۲. انبارهای خالی و بحران تخصیص ارز
راستیآزمایی وضعیت واحدهای تولیدی نشان میدهد که طی ماههای اخیر، تخصیص ارز عملاً روی کاغذ باقی مانده است. در مواردی نادر، از تخصیص ۵۰ میلیون دلاری، تنها حدود ۱۸۰ هزار دلار به صورت واقعی پرداخت شده است. این روند منجر به:
- تخلیه ذخایر استراتژیک مواد اولیه در انبارها.
- توقف سفارشگذاری برای واردات مواد شیمیایی خاص.
- بلاتکلیفی تولیدکنندگان در مقابل پیشفروشهای قبلی.
۳. آزادسازی واردات و فشار بر بازار آزاد
دولت با مصوبه جدید «واردات بدون انتقال ارز»، مسیر جدیدی را باز کرده است، اما کارشناسان معتقدند این اقدام شمشیر دولبه است. انتقال تقاضای ارزیِ صنعت تایر به بازار آزاد، فشار مضاعفی بر نرخ ارز وارد کرده و باعث نوسانات قیمتی شدیدتر خواهد شد. به گفته فعالان صنفی، وقتی مبنای ارزی واردات و تولید یکسان شود، بازار به سمت رقابتی شدن پیش میرود، اما این رقابت در سطوح قیمتی بسیار بالاتر از توان خرید مصرفکننده رخ خواهد داد.
جدول تحلیل تغییرات شاخصهای صنعت تایر (دیماه ۱۴۰۴)
| شاخص کلیدی | وضعیت در ماه گذشته | وضعیت فعلی (دی ۱۴۰۴) | پیشبینی تغییرات |
| نرخ ارز مبنای صنعت | ۷۰,۰۰۰ تومان | ۱۳۲,۰۰۰ تومان | ۸۸٪ افزایش |
| موجودی مواد اولیه | در سطح هشدار | تخلیه شده/بحرانی | خطر توقف تولید |
| قیمت نهایی تایر | قیمت مصوب قبلی | در انتظار اصلاح قیمت | ۴۵ تا ۵۰ درصد افزایش |
| تخصیص ارز دولتی | محدود | تقریباً صفر | انتقال به بازار آزاد |
۴. فرجام قیمتگذاری دستوری؛ خروج یا شکست؟
سخنگوی انجمن تایر به صراحت اعلام کرده است که با هزینههای فعلی، تولید با قیمتهای مصوب قبلی فاقد صرفه اقتصادی است. مطالبه اصلی صنعت، خروج کامل تایر از شمول قیمتگذاری دستوری است. فعالان این حوزه معتقدند تنها راه نجات بازار و جلوگیری از احتکار و رانت، اجازه دادن به عرضه و تقاضا برای تعیین قیمت واقعی است، حتی اگر این قیمت ۵۰ درصد بالاتر از نرخهای فعلی باشد.
تحلیل نهایی: بازار تایر در هفتههای آینده شاهد موج جدیدی از گرانی خواهد بود. با توجه به خالی شدن انبارها، حتی در صورت ابلاغ قیمتهای جدید، مدتی زمان لازم است تا زنجیره تأمین به حالت پایدار بازگردد.
