دولت با هدف هدایت مستقیم منابع مالی به بازار مصرف و جلوگیری از تلاطم در بازارهای موازی، از آغاز آزمایشی «طرح اعتبار ملی ایرانیان» با تخصیص وام ۳۰ میلیون تومانی به ۵ دهک اول درآمدی خبر داد؛ این اعتبار که با کارمزد ترجیحی ۴ درصد و در قالب شبکه خرید غیرنقدی عرضه میشود، تلاشی راهبردی برای پیوند میان تقویت قدرت خرید ۵۰ میلیون ایرانی و حمایت از چرخه تولید در کسبوکارهای خرد به شمار میرود.
اعتبار ملی ۳۰ میلیون تومانی؛ جزئیات دقیق و تحلیل اقتصادی طرح جدید دولت
سید علی مدنیزاده، با تبیین ابعاد جدید سیاستهای حمایتی دولت، از اجرایی شدن طرحی پرده برداشت که میتواند مدل توزیع اعتبارات خرد در ایران را دگرگون کند. این طرح که تحت عنوان «اعتبار ملی ایرانیان» شناخته میشود، از اواخر دیماه ۱۴۰۴ به صورت آزمایشی وارد فاز عملیاتی خواهد شد.
مشمولان و ویژگیهای فنی اعتبار
این تسهیلات به طور مشخص برای ۵ دهک اول درآمدی (جمعیتی بالغ بر ۴۵ تا ۵۰ میلیون نفر) طراحی شده است. برخلاف وامهای سنتی، این اعتبار دارای ویژگی «شارژ مجدد» است؛ بدین معنا که پس از تسویه اقساط توسط سرپرست خانوار، اعتبار مذکور مجدداً در حساب کاربری فرد فعال شده و چرخهای پایدار از قدرت خرید را ایجاد میکند.
جدول محاسبات بازپرداخت و اقساط (کارمزد ۴ درصد)
یکی از مزایای اصلی این طرح، فاصله معنادار نرخ کارمزد آن با نرخ بهره ۲۳ درصدی شبکه بانکی است. محاسبات دقیق بازپرداخت به شرح زیر است:
| دوره بازپرداخت | مبلغ وام (تومان) | نرخ کارمزد | مبلغ قسط ماهانه (حدود) | کل بازپرداخت (حدود) |
| ۱۲ ماهه | ۳۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۴٪ | ۲,۶۰۰,۰۰۰ تومان | ۳۱,۲۰۰,۰۰۰ تومان |
| ۶ ماهه | ۳۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۴٪ | ۵,۱۵۰,۰۰۰ تومان | ۳۱,۲۰۰,۰۰۰ تومان |
اهداف راهبردی: حمایت از تولید یا مدیریت نقدینگی؟
فلسفه غیرنقدی بودن این اعتبار، ریشه در تجربیات سالهای گذشته در مهار تورم دارد. دولت با محدود کردن محل مصرف این اعتبار به پلتفرمهای دیجیتال، فروشگاههای زنجیرهای و اصناف منتخب، دو هدف عمده را دنبال میکند:
- تحریک تقاضا: تزریق نقدینگی مستقیم به شبکه فروش داخلی و حمایت از تولیدکنندگان.
- انحرافزدایی: جلوگیری از ورود این منابع به بازارهای سفتهبازی (ارز، طلا و مسکن) که معمولاً با وامهای نقدی رخ میدهد.
چالشهای پیشرو
با بررسی تطبیقی این طرح با مدلهای مشابه جهانی (مانند کارتهای اعتباری حمایتی)، موفقیت آن در گرو «تنوع شبکه پذیرندگان» و «ثبات قیمت کالاها» در فروشگاههای طرف قرارداد است. در حالی که موافقان طرح، آن را راهگشای خرید لوازم خانگی و کالاهای اساسی میدانند، منتقدان بر ضرورت تناسب مبلغ اقساط با درآمد دهکهای پایین تاکید دارند. برای مثال، قسط ۵ میلیون تومانی برای بازپرداخت ۶ ماهه ممکن است برای خانوارهای دهک یک و دو چالشبرانگیز باشد.
تحلیل نهایی
طرح اعتبار ملی ایرانیان، فراتر از یک وام معیشتی، یک ابزار سیاستگذاری پولی برای «چرخش اعتبار به سمت مصرف واقعی» است. اگر دولت بتواند زیرساخت فنی این اعتبار را در تمامی اصناف خرد گسترش دهد، این طرح میتواند به موتور محرک بازار در ماههای پایانی سال ۱۴۰۴ تبدیل شود.
مراحل و محل مراجعه برای دریافت وام ۳۰ میلیونی
برای دریافت وام ۳۰ میلیون تومانی «اعتبار ملی»، نیازی به مراجعه حضوری به بانکها نیست؛ سرپرستان خانوار در ۵ دهک اول درآمدی میتوانند از اواخر دیماه ۱۴۰۴ با مراجعه به پنجره ملی خدمات دولت هوشمند (my.gov.ir) یا سامانه حمایت، وضعیت مشمولیت خود را استعلام کرده و سپس از طریق اپلیکیشنهای بانکی معتبر و پلتفرمهای پرداخت دیجیتال، نسبت به فعالسازی این اعتبار روی کارت بانکی متصل به یارانه خود اقدام کنند. این وام صرفاً جهت خرید غیرنقدی از فروشگاههای زنجیرهای و اصناف منتخب سراسر کشور قابل استفاده خواهد بود.
