تحلیل مقایسهای قیمتها در دهه اخیر (۱۳۹۴ تا ۱۴۰۴) از واقعیتی تلخ در اقتصاد ایران پرده برداشته است؛ جایی که ارزانترین خودروی صفر کیلومتر داخلی با رشدی ۲۸ برابری از ۲۰ میلیون تومان به فراتر از ۵۶۰ میلیون تومان در کارخانه رسیده است. این شکاف عمیق که در آن بهای یک خودروی صفر با ارزش تنها ۱۱ حلب روغن ۵ کیلویی در سال جاری برابری میکند، نشاندهنده ابعاد وسیع تورم انباشته و کاهش شدید قدرت خرید دهکهای میانی و پایین جامعه است.
مقایسه قیمتهای بازار خودرو در دیماه ۱۴۰۴ با بازه زمانی مشابه در سال ۱۳۹۴، نشاندهنده یک جهش غیرمتعارف است. در حالی که در اواسط دهه ۹۰، دستیابی به خودروی صفر برای قشر حقوقبگیر یک هدف قابل دسترس محسوب میشد، اکنون حتی ارزانترین گزینههای کارخانهای نیز برای بسیاری از خانوادهها از دسترس خارج شدهاند.
شاخص روغن؛ مقایسهای عجیب اما واقعی
یکی از ملموسترین بخشهای این گزارش، مقایسه قیمت کالاهای اساسی با خودرو است. در دیماه ۱۴۰۴، قیمت روغن نیمهجامد ۵ کیلوگرمی به مرز ۱ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان رسیده است.
- فکت تاریخی: با نقدینگی مورد نیاز برای خرید تنها ۱۱ حلب روغن در سال ۱۴۰۴، میشد در سال ۱۳۹۴ یک پراید صفر کیلومتر (به قیمت ۲۰ میلیون تومان) خریداری کرد.این مقایسه به خوبی نشان میدهد که تورم نه تنها در بخش کالاهای سرمایهای، بلکه در عمق کالاهای مصرفی معیشتی نیز نفوذ کرده است.
پرواز قیمت کارخانه و بنبست بازار آزاد
در حال حاضر، خودروی کوییک S به عنوان ارزانترین گزینه بازار، بهای تمامشدهای معادل ۵۶۶ میلیون تومان در کارخانه دارد. با این حال، چند چالش جدی برای خریداران وجود دارد:
- عدم عرضه قطعی: خودروسازان عمدتاً از روش پیشفروش با قیمت غیرقطعی استفاده میکنند.
- شکاف قیمت کارخانه و بازار: دسترسی مشتری عادی به قیمت مصوب کارخانه تقریباً مسدود است و قیمتها در بازار آزاد به مراتب بالاتر از ارقام رسمی است.
- رشد ۲۸ برابری: قیمت پایه خودرو از ۲۰ میلیون به ۵۶۶ میلیون تومان رسیده که معادل ۲۷۳۰ درصد رشد در ۱۰ سال است.
تحلیل منابع تکمیلی
بر اساس گزارشهای مرکز آمار ایران و تحلیلهای اقتصادی، حداقل دسترسی به خودرو برای دهکهای پایین در سال ۹۴ با پسانداز حدود ۲ سال حقوق ممکن بود؛ اما در سال ۱۴۰۴، با احتساب حداقل دستمزد، یک کارگر باید بیش از ۶ سال کل درآمد خود را (بدون هیچ هزینهای) پسانداز کند تا بتواند ارزانترین خودروی بازار را با قیمت کارخانه خریداری کند. این در حالی است که نوسانات ارز در سال ۱۴۰۴ نیز فشار مضاعفی بر هزینههای تولید قطعات وارد کرده است.
جدول مقایسهای شاخصهای اقتصادی (۱۳۹۴ در برابر ۱۴۰۴)
| شاخص اقتصادی | سال ۱۳۹۴ | سال ۱۴۰۴ (دی ماه) | میزان تغییر (تقریبی) |
| قیمت ارزانترین خودرو (کارخانه) | ۲۰ میلیون تومان | ۵۶۶ میلیون تومان | ۲۸ برابر |
| قیمت روغن ۵ کیلویی | حدود ۲۰ هزار تومان | ۱.۸ میلیون تومان | ۹۰ برابر |
| دسترسی به خودرو از کارخانه | آزاد و فوری | محدود به قرعهکشی/پیشفروش | بحرانی |
| ارزش خودرو بر حسب روغن ۵ کیلویی | ۱۰۰۰ حلب | ۱۱ حلب | سقوط آزاد ارزش پول |
تحلیل نهایی: شکاف ۲۸ برابری قیمت خودرو در برابر رشدهای بهمراتب بالاتر در بخش اقلام خوراکی (مانند روغن با رشد ۹۰ برابری)، نشان میدهد که اگرچه خودرو گران شده، اما قدرت خرید عمومی در بخش مایحتاج زندگی با شدتی بسیار بیشتر از کالاهای سرمایهای تخریب شده است.
