آیا میدانید که ظرفیت واقعی یک پریز برق چقدر است؟ این عدد کمتر از آنچه که تصور میکنید است و بسته به اصول فیزیکی و قوانین ایمنی، استفاده نادرست میتواند خطرات جدی در پی داشته باشد.
تصور کنید در یک شب سرد زمستانی، بخاریبرقی را روشن کردهاید و همزمان، کتریبرقی برای یک چای داغ در حال جوشیدن است و شارژر موبایل و لپتاپ هم به همان سهراهی کنار تخت متصل هستند. همه چیز آرام و تحت کنترل به نظر میرسد، اما در پشت آن قاب پلاستیکی سفیدرنگ روی دیوار، قوانین فیزیک و محدودیتهای مهندسی در جریاناند.
سوال «چند وسیله میتوانم به این پریز وصل کنم؟» یکی از سوالاتی است که اغلب ما بهسادگی از کنار آن میگذریم، اما در واقع دروازهای است به دنیایی پیچیده از کدهای ایمنی، تحمل حرارتی سیمها و مرزهای ترمودینامیک. تصور اولیه از یک پریز برق، تنها دو حفره ساده است که انرژی را به دستگاههای ما تحویل میدهد. اما ظرفیت واقعی یک پریز برق نه تنها به تعداد دوشاخههایی که میتوانید در آن جای دهید، بلکه به آمپراژ فیوز مینیاتوری، ضخامت سیمهای دیوار و تحمل حرارتی اتصالات بستگی دارد.
سازمانهای ایمنی جهانی استانداردهای دقیقی برای جلوگیری از فاجعه تدوین کردهاند؛ قوانینی که اگرچه با اعداد و ارقام آمریکایی نوشته شدهاند، اما اصول فیزیکی آنها در شبکه ۲۲۰ ولت ایران نیز با قاطعیت حکمفرماست.
ولتاژ ۲۲۰ ولت: شمشیری دولبه
در ایران، شبکه برق خانگی بر اساس ولتاژ استاندارد ۲۲۰ تا ۲۳۰ ولت تنظیم شده است که تقریباً دو برابر ولتاژ خانگی در آمریکاست. این ولتاژ بالا، برای دریافت همان مقدار توان، نیاز به جریان کمتری دارد، اما در عین حال، خطر شوک الکتریکی را نیز افزایش میدهد. در صورت تماس مستقیم یا نقص در عایقکاری، عبور جریان از بدن انسان میتواند شدیدتر و خطرناکتر باشد.
محدودیتهای ظرفیت: چگونه سیمکشی خانه تسلیم میشود؟
در بسیاری از واحدهای مسکونی نوساز ایران، مدار پریزهای اتاقها و پذیرایی معمولاً با فیوز مینیاتوری ۱۶ آمپر محافظت میشود، که اغلب از نوع منحنی C است. اما این ۱۶ آمپر تنها به عنوان حد مجاز برای جریان لحظهای تعیین شده و برای استفاده مداوم، ظرفیت پایینتری در نظر گرفته میشود. طبق قانون «ایمنی ۸۰ درصد»، برای استفاده مداوم از تجهیزات، باید از ۸۰ درصد ظرفیت فیوز استفاده کرد. بنابراین، ظرفیت واقعی یک پریز در ایران برای استفاده مداوم حدود ۲۸۰۰ وات است. اگر مجموع مصرف دستگاههای متصل به یک پریز از این مقدار فراتر رود، خطر گرم شدن سیمها و آسیب به عایقها وجود دارد.
چرا سهراهیها ذوب میشوند؟
مشکل اصلی در خانهها معمولاً خود پریز دیواری نیست، بلکه سهراهیها و چندراهیهایی هستند که به پریزها وصل میشوند. بسیاری از سهراهیهای رایج در بازار تنها برای ۱۰ آمپر ساخته شدهاند، در حالی که مدار پریز معمولاً برای ۱۶ آمپر طراحی شده است. این عدم تطابق میتواند منجر به ذوب شدن سهراهیها قبل از پریدن فیوز اصلی شود، چرا که جریان عبوری از سیمهای سهراهی از حد تحمل آنها فراتر میرود.
وسایل پرمصرف که باید از پریز جداگانه استفاده کنند
وسایل خانگی پرمصرف مانند بخاریبرقی، کولرگازی، ماشین لباسشویی و ظرفشویی، و سشوار باید هرکدام بهطور مستقل به پریز دیوار متصل شوند. این وسایل به دلیل نیاز به جریان زیاد و عملکرد طولانیمدت، میتوانند در صورت اتصال به سهراهیها یا استفاده همزمان با سایر دستگاهها، به سیمکشی خانه آسیب بزنند و خطر آتشسوزی را افزایش دهند.
آیا محافظهای ولتاژ ایمن هستند؟
بسیاری از مردم به هر دستگاهی که چندین پریز دارد و چراغهای سبز و قرمز روی آن چشمک میزند، «محافظ» میگویند. اما محافظهای ولتاژ هیچگونه حفاظت در برابر اضافهبار یا آمپر بالا ندارند. این دستگاهها تنها در صورت نوسان شدید ولتاژ (مثل بالارفتن یا پایین آمدن ولتاژ از حد مشخص) عمل میکنند و نمیتوانند از آسیبهای ناشی از اضافهبار جلوگیری کنند.
اتصال چندراهیها به یکدیگر؛ یک عادت خطرناک
اتصال چندراهیها به یکدیگر برای رساندن برق به نقاط دورتر، به نظر یک راهحل هوشمندانه میآید، اما از نظر ایمنی استانداردها، این کار به شدت خطرناک است. این کار باعث تجمع مقاومت در نقاط اتصال و تمرکز حرارت در دوشاخه اولیه میشود که میتواند به ذوبشدن پریز و شروع آتشسوزی منجر شود.
نکات ایمنی برای استفاده از پریزها و چندراهیها
برای ایمنی بیشتر، همیشه از این نکات پیروی کنید:
- وسایل پرحرارت مانند بخاریبرقی و اتو را مستقیماً به پریز دیوار وصل کنید.
- هرگز چندراهیها را به هم وصل نکنید.
- در صورت شنیدن صدای پریدن فیوز، فوراً دستگاههای متصل را از برق جدا کنید.
نتیجهگیری: پریزها و سیمکشی در خانهها
پریزهای برق خانهها ظرفیت محدودی دارند که بیشتر از حد استاندارد آنها میتواند منجر به مشکلات جدی شود. رعایت اصول ایمنی، استفاده از دستگاههای پرمصرف با دقت، و عدم فشار به سیستم برقکشی از طریق سهراهیها، میتواند خطرات برقگرفتگی، آتشسوزی و آسیب به دستگاههای برقی را کاهش دهد.
