نام زالاوا از زمان اکران فیلم سینمایی «زالاوا» در سال ۱۴۰۰ تا امروز در ذهن خیلی از ایرانیها مانده است. فیلمی که هم فضای ترسناک و دلهرهآور داشت، هم حرفهای جدی اجتماعی و فرهنگی میزد و هم باعث شد مردم دنبال جواب این سؤالها بگردند:
- آیا روستای زالاوا واقعاً وجود دارد؟
- جنها واقعاً آنجا بودند؟
- ماجرا مال دوران پهلوی است یا کاملاً ساختگی؟
- مردمش کرد بودند یا کولی؟
- آخر فیلم چه میشود؟
در این نوشته میخواهیم همه این ابهامها و شایعات را با هم بررسی کنیم؛ هم داستان فیلم را دقیق بگوییم، هم بگوییم چه چیزهایی واقعی است و چه چیزهایی تخیلی، و هم مکان و فضای واقعی پشت فیلم را توضیح دهیم.
داستان فیلم زالاوا
فیلم زالاوا در سال ۱۳۵۷ (آخرین سالهای حکومت پهلوی) در یک روستای کوهستانی و بسیار دورافتاده روایت میشود. مردم روستا باور دارند که جن وارد آبادی شده و موجودات زنده را تسخیر میکند؛ حیوانات میمیرند، آدمها رفتار عجیب نشان میدهند و گاهی حتی به نظر میرسد که بدنشان توسط موجودی نامرئی کنترل میشود.
برای همین به شدت به جنگیر محلی (آمردان) پناه بردهاند و او با مراسم سنتی و گاهی خشن سعی میکند جن را از بدن افراد بیرون کند.
در همین حین، استوار مسعود احمدی (یک مأمور نیروی انتظامی جوان و تحصیلکرده) به دستور مأموریت دولتی به روستا میآید تا اسلحههای غیرمجاز مردم را جمعآوری کند. او با دیدن این حجم از خرافه و ترس جمعی، تصمیم میگیرد جلوی این باورها بایستد و ثابت کند هیچ جن و نیروی ماورایی در کار نیست.
اما حضور آمردان (جنگیر جوان و بااعتمادبهنفس) و دکتر ملیحه (پزشک زنی که برای بررسی یک بیماری پوستی عجیب به روستا آمده) باعث میشود ماجرا پیچیدهتر شود. فیلم کمکم به تقابل عمیق میان عقلگرایی دولتی، باورهای سنتی محلی و علم پزشکی تبدیل میشود و مرز بین واقعیت و توهم برای خود استوار هم محو میگردد.
آخر فیلم زالاوا چی میشه؟ (هشدار اسپویل)
در اوج داستان، تنش میان استوار و مردم روستا به نقطه غیرقابلکنترل میرسد. مردم که دیگر استوار را دشمن باورهایشان میدانند، علیه او و دکتر ملیحه متحد میشوند.
دکتر ملیحه در درگیری کشته میشود. استوار برای دفاع از خود مجبور میشود به آمردان (جنگیر) شلیک کند.
فیلم با یک پایان بسیار تلخ و باز تمام میشود: ما هیچوقت بهصورت قطعی نمیفهمیم که آیا جن واقعاً وجود داشت یا همه چیز نتیجه توهم جمعی، ترس، بیماری روانی و خرافه بود. این پایانبندی عمدی است و کارگردان میخواهد مخاطب خودش تصمیم بگیرد که کدام طرف را باور کند.
داستان روستای زالاوا واقعی است؟
خیر، روستای زالاوا وجود خارجی ندارد و داستان فیلم کاملاً تخیلی است.
ارسلان امیری (کارگردان کرد فیلم) در مصاحبههای مختلف تأکید کرده که هیچ ماجرای واقعی مشخصی پشت فیلم نیست. او گفته ایده اصلی از فضای فرهنگی و باورهای رایج در مناطق کردنشین الهام گرفته شده؛ باور به جن، تسخیر، جنگیری و مراسمهای سنتی در بسیاری از روستاهای ایران (بهخصوص غرب کشور) وجود داشته و هنوز هم در برخی نقاط دیده میشود.
اما خود روستا، شخصیتها، مأموریت استوار، جنگیر و اتفاقات خاص فیلم، ساخته ذهن فیلمنامهنویسان و کارگردان هستند و هیچکدام بر اساس یک پرونده یا واقعه واقعی ساخته نشدهاند.
پس هر ادعایی از این دست که «زالاوا واقعاً جن داشت» یا «این ماجرا در فلان سال اتفاق افتاده» شایعه و نادرست است.
روستای زالاوا در کدام استان است؟
روستای زالاوا یک نام ساختگی برای فیلم است و در هیچ نقشهای وجود ندارد.
اما فیلم در استان کردستان فیلمبرداری شده است. لوکیشن اصلی، روستای شیان (نزدیک سنندج) و مناطق اطراف آن بوده. فضای کوهستانی، خانههای سنگی، مه غلیظ، سرما و معماری روستایی که در فیلم میبینیم، همه متعلق به مناطق کردنشین کردستان ایران است.
به همین دلیل خیلیها بعد از دیدن فیلم احساس میکنند انگار یک روستای واقعی را دیدهاند؛ چون لوکیشن کاملاً واقعی و اصیل بوده، فقط اسمش در فیلم تغییر کرده است.
بازیگران زالاوا
فیلم با گروه بازیگرانی ساخته شد که بیشترشان در آن زمان کمتر شناختهشده بودند، اما بازیشان بسیار تأثیرگذار بود:
- نوید پورفرج در نقش استوار مسعود احمدی (مأمور عقلگرا و تنها)
- پوریا رحیمیسام در نقش آمردان (جنگیر جوان و کاریزماتیک)
- هدی زینالعابدین در نقش دکتر ملیحه (پزشک روستا)
- باسط رضایی، شاهو رستمی، فریدون حامدی، صالح کریمی، زاهد زندی و چند بازیگر دیگر در نقش اهالی روستا و نیروهای پاسگاه
بازی نوید پورفرج و بهخصوص پوریا رحیمیسام در نقش جنگیر از نقاط قوت اصلی فیلم بود و مورد توجه منتقدان و تماشاگران قرار گرفت.
حرف آخر
«زالاوا» فقط یک فیلم ترسناک نیست؛ فیلمی است درباره مرز باریک میان باور و جهل، علم و خرافه، مرکز و حاشیه، و عقل و احساس. روستای زالاوا واقعی نیست، اما سوالهایی که مطرح میکند کاملاً واقعیاند و هنوز هم در بسیاری از نقاط ایران و جهان وجود دارند.
اگر فیلم را ندیدهاید، پیشنهاد میکنم حتماً ببینید؛ نه فقط برای فضای دلهرهآورش، بلکه برای لایههای عمیقتر فرهنگی و اجتماعی که دارد.
شما فیلم را دیدید؟ پایانش را چطور تفسیر کردید؟ فکر میکنید جن واقعی بود یا همه چیز توهم و خرافه بود؟
خوشحال میشویم نظرتان را بخوانیم.
