نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد حدود ۴۰ درصد از نوجوانان ۱۳ تا ۱۷ ساله در بریتانیا و ولز که بهنوعی درگیر یا متأثر از خشونت جوانان بودهاند، برای دریافت حمایت روانی به چتباتهای هوش مصنوعی روی آوردهاند؛ پدیدهای که همزمان زنگ هشدار متخصصان سلامت روان را به صدا درآورده است.
بر اساس مطالعهای که روی بیش از ۱۱ هزار نوجوان انجام شده، استفاده از چتباتهای مبتنی بر هوش مصنوعی برای دریافت حمایت روانی، بهویژه در میان نوجوانان درگیر خشونت، بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. این تحقیق که توسط Youth Endowment Fund منتشر شده، نشان میدهد قربانیان و حتی برخی مرتکبان خشونت، بیش از همسالان خود به سراغ ابزارهای هوش مصنوعی میروند.
داستان شان؛ وقتی ChatGPT جایگزین سیستم درمانی میشود
ماجرا از تجربه نوجوانی به نام «شان» آغاز میشود؛ پسری که یکی از دوستانش را بر اثر شلیک گلوله و دیگری را با ضربات چاقو از دست داده است. او پس از این اتفاقات تلخ، از خدمات مرسوم سلامت روان ناامید شد و در نهایت به ChatGPT پناه برد.
شان نام «چت» را روی چتبات خود گذاشته بود؛ ابزاری که به گفته او، امنتر، در دسترستر و کمخطرتر از هر گزینه دیگری به نظر میرسید. او میگوید: «احساس میکنم او قطعاً یک دوست است.» به باور شان، تعامل با هوش مصنوعی در مقایسه با خدمات NHS یا خیریهها، ترس کمتر، حریم خصوصی بیشتر و قضاوت کمتری به همراه دارد.
چرا نوجوانان به چتباتها اعتماد میکنند؟
یافتههای این پژوهش نشان میدهد عوامل متعددی نوجوانان را به سمت هوش مصنوعی سوق میدهد. از جمله مهمترین آنها میتوان به دسترسی ۲۴ ساعته، پاسخهای فوری، حفظ حریم خصوصی و نبود لیستهای انتظار طولانی اشاره کرد؛ مسائلی که سالهاست خدمات سنتی سلامت روان با آنها دستوپنجه نرم میکنند.
به گفته شان، تجربه تلخ افشای صحبتهای شخصیاش توسط مشاور مدرسه نزد مادر و معلمان، اعتماد او به سیستم سنتی را بهشدت خدشهدار کرده است. او معتقد است نوجوانانی که درگیر فعالیتهای گروهی تبهکارانه هستند، ترجیح میدهند درباره راههای امنتر زندگی یا کسب درآمد از چتباتها سؤال بپرسند تا از بزرگسالانی که ممکن است ناخواسته پای پلیس یا افراد خطرناک دیگر را وسط بکشند.
آمارهای نگرانکننده از استفاده گسترده نوجوانان
طبق این مطالعه، از هر چهار نوجوان ۱۳ تا ۱۷ ساله، یک نفر در سال گذشته از چتباتهای هوش مصنوعی برای حمایت روانی استفاده کرده است. همچنین نوجوانان سیاهپوست، دو برابر بیشتر از همتایان سفیدپوست خود به این ابزارها روی آوردهاند. نوجوانانی که در لیست انتظار درمان قرار داشتهاند یا درخواست آنها رد شده بود، بیشترین تمایل را به استفاده از چتباتها نشان دادهاند.
هشدار متخصصان؛ «کودکان به انسان نیاز دارند، نه ربات»
در حالی که چتباتها توانستهاند بخشی از خلأ خدمات سلامت روان را پر کنند، متخصصان هشدار میدهند که این روند میتواند خطرناک باشد. آنها تأکید میکنند کودکان و نوجوانان آسیبپذیر، به ارتباط انسانی، همدلی واقعی و مداخله حرفهای نیاز دارند؛ چیزی که هوش مصنوعی، دستکم در حال حاضر، قادر به جایگزینی کامل آن نیست.
نوجوان دیگری که نخواست نامش فاش شود، وضعیت فعلی را اینگونه توصیف میکند: «سیستم کمکرسانی به جوانان کاملاً از هم پاشیده است. وقتی باید یک یا دو سال در لیست انتظار بمانی، طبیعی است که به گزینهای روی بیاوری که ظرف چند دقیقه پاسخ میدهد.»
جمعبندی از دیدگاه فارسیوب
افزایش استفاده نوجوانان از چتباتهای هوش مصنوعی برای حمایت روانی، هم نشانهای از پیشرفت فناوری است و هم بازتابی از ناکارآمدی سیستمهای سنتی سلامت روان. اگرچه این ابزارها میتوانند در کوتاهمدت نقش مسکن را ایفا کنند، اما کارشناسان معتقدند بدون اصلاح ساختارهای حمایتی و افزایش دسترسی به خدمات انسانی، این روند میتواند پیامدهای پیچیده و نگرانکنندهای به همراه داشته باشد.
